Ιωάννης Περουλάκης (Πρόεδρος ΕΑΛ) : Ελληνικό Ανδρικό Βόλεϊ: Όταν η Επαρχία Σιωπά και τα Παιδιά Λείπουν
Η αθόρυβή παρακμή μιας χρυσής γενιάς και τι μπορεί ακόμα να σωθεί
Υπήρξε εποχή που το ελληνικό ανδρικό βόλεϊ έκανε τον αθλητικό κόσμο να σταθεί και να το κοιτάξει. Ήταν το 1987, στη Γάνδη του Βελγίου, όταν η Εθνική Ανδρών κατέκτησε το χάλκινο μετάλλιο στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα, μια στιγμή που έμεινε στην ιστορία ως «Το έπος της Γάνδης». Επτά χρόνια αργότερα, το 1994, η Ελλάδα φιλοξένησε για πρώτη φορά Παγκόσμιο Πρωτάθλημα σε ομαδικό άθλημα, με την Εθνική να τερματίζει 6 η , ρεκόρ που παραμένει αξεπέραστο. Το 2004, στους «δικούς μας» Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, η ομάδα έφτασε κοντά στο μετάλλιο, τερματίζοντας 5η.
Αυτά είναι τα χρυσά ψήγματα μιας ιστορίας που, με μικρές εξαιρέσεις, κινείται έκτοτε με σταθερή κατηφόρα. Και η αλήθεια είναι ότι αυτή η κατηφόρα δεν θα ανακοπεί από καμία επιτυχία συλλόγου ή Εθνικής, όσο η βάση, δηλαδή τα παιδιά και η περιφέρεια, συρρικνώνεται.
Οι αριθμοί που δεν λένε ψέματα
Η VolleyLeague Ανδρών, η κορυφαία κατηγορία του ελληνικού πρωταθλήματος, διεξήχθη την περίοδο 2024-25 με μόλις 10 ομάδες. Την προηγούμενη σεζόν, 2023-24, ο αριθμός είχε πέσει στις 9, μετά την αποχώρηση της ιστορικής ΑΕΚ. Αν θέλουμα να κάνουμε σύγκριση με τα άλλα αθλήματα: η Stoiximan GBL του μπάσκετ μετρά 13 ομάδες, η Super League ποδοσφαίρου 14. Στην Ιταλία, η SuperLega ανδρών έχει 12 ομάδες, στην Πολωνία η PlusLiga 16, στη Γαλλία η Marmara SpikeLigue 14. Η Ελλάδα είναι από τις μικρότερες ελίτ κατηγορίες της Ευρώπης σε αριθμό σωματείων.
Η ίδια η Εθνική, βέβαια, έχει προκριθεί στο τέταρτο συνεχόμενο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα (Ευρωβόλεϊ 2026), απόδειξη ότι ο σκελετός υπάρχει. Λείπει όμως η σάρκα. Και η σάρκα γεννιέται μόνο όταν χιλιάδες παιδιά παίζουν βόλεϊ σε όλη τη χώρα.
Η μεγάλη απουσία: η επαρχία
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι ο μικρός αριθμός των ομάδων της VolleyLeague. Είναι η γεωγραφική τους κατανομή. Στη Pre League Ανδρών 2024-25, δηλαδή τη δεύτερη πανελλήνια κατηγορία, από τις 10 συμμετέχουσες ομάδες, μόλις 3 ήταν από την πραγματική περιφέρεια (Φλώρινα, Καλαμάτα, Αίγιο), 3 από τη Θεσσαλονίκη και 4 από την Αττική. Πρακτικά, σε δύο πανελλήνιες κατηγορίες (VolleyLeague + Pre League) με συνολικά 20 ομάδες, η ελληνική επαρχία εκπροσωπείται με λιγότερες από 10, και αυτές κυρίως από αστικά κέντρα όπως Πάτρα, Λάρισα, Ηράκλειο, Ρέθυμνο, Αλεξανδρούπολη.
Ολόκληροι νομοί, που πριν από 20-30 χρόνια είχαν ζωντανά τμήματα ανδρών και παιδιών, σήμερα στερούνται οργανωμένου ανδρικού βόλεϊ. Η εικόνα της Α2' Εθνικής όπου σύλλογοι ταξιδεύουν 600 χιλιόμετρα για έναν αγώνα, σε ανύπαρκτο τηλεοπτικό κάδρο και με ελάχιστα οικονομικά, είναι σαφές μήνυμα μιας αλυσίδας που σπάει.
Και αυτό έχει ντόμινο συνεπειών: όταν δεν υπάρχει ανδρικό σωματείο στην πόλη, χάνεται ο φυσικός στόχος για τα παιδιά της ακαδημίας. Ένας πιτσιρικάς που μεγαλώνει στην Καρδίτσα ή στην Πρέβεζα και αγαπά το βόλεϊ ξέρει εξαρχής ότι, για να φτάσει ψηλά, θα πρέπει να φύγει από το σπίτι του στα 15-16 του. Στο μπάσκετ και στο ποδόσφαιρο η διαδρομή υπάρχει σε τοπικό επίπεδο. Στο βόλεϊ, ολοένα και λιγότερο.
Αναπτυξιακά τμήματα: το πραγματικό πρόβλημα
Η εικόνα γίνεται ακόμα πιο ξεκάθαρη όταν κοιτάξει κανείς τα πανελλήνια πρωταθλήματα υποδομής. Στο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα Αγοριών Κ18 (Παίδων) της περιόδου 2023-24, η τελική φάση διεξήχθη με 4 ομάδες: Μίλωνας (πρωταθλητής), Παναθηναϊκός, Εθνικός Αλεξανδρούπολης και Πήγασος Πολίχνης. Δύο από αυτές είναι από την Αττική, δύο από τη Βόρεια Ελλάδα. Η Πελοπόννησος, η Στερεά, η Θεσσαλία, η Κρήτη, τα Επτάνησα, τα νησιά, απουσιάζουν σχεδόν παντελώς από τη μάχη της κορυφής στις ηλικίες-φυτώριο στα αγόρια.
Στα προκριματικά των αναπτυξιακών πρωταθλημάτων, οι ομάδες της περιφέρειας συχνά αδυνατούν να συγκροτήσουν πλήρες ρόστερ. Σύλλογοι με 50ετή και 60ετή ιστορία βγάζουν με δυσκολία 8-9 παιδιά σε ηλικίες Κ16 και Κ18, ενώ άλλοι δεν συμμετέχουν καθόλου σε εθνικά αναπτυξιακά. Σε ορισμένες Ενώσεις, τα τοπικά πρωταθλήματα παίδων διεξάγονται με 4-5 ομάδες ενώ κάποτε έπαιζαν 10-15 ομάδες. Δεν είναι παρά απόρροια ενός βαθύτερου προβλήματος: τα παιδιά δεν έρχονται στο άθλημα, και όσα έρχονται φεύγουν νωρίς.
Τα αίτια είναι πολλαπλά και διασταυρωμένα:
• Δημογραφική συρρίκνωση. Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν υποχωρήσει δραματικά την τελευταία δεκαπενταετία. Λιγότερα παιδιά σημαίνουν μικρότερη δεξαμενή ταλέντων και το ανδρικό βόλεϊ πληρώνει αναλογικά μεγαλύτερο τίμημα επειδή ξεκινά από μικρότερη βάση.
• Έλλειψη ορατότητας. Λίγα παιδιά διαλέγουν άθλημα που δεν βλέπουν. Η VolleyLeague Ανδρών μεταδίδεται μόνο σποραδικά ενώ η παρουσία στα social media είναι δεν είναι συστηματική σε σχέση με το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ. Οι τηλεοπτικές μεταδόσεις για το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με το βόλεϊ.
• Έλλειψη υποδομών. Σε πολλές πόλεις της επαρχίας δεν υπάρχει κατάλληλο κλειστό γυμναστήριο για βόλεϊ, ή τα υπάρχοντα μοιράζονται με 4-5 αθλήματα. Οι ώρες προπόνησης έχουν συρρικνωθεί σε σχέση με το παρελθόν λόγω έλλειψης γηπέδων, κάτι που συμβαίνει συχνά και με άλλα αθλήματα, αφού οι σύλλογοι έχουν πολλαπλασιαστεί (π.χ. στο μπάσκετ)
• Πιεστικός σχολικός χρόνος. Η ελληνική πραγματικότητα του γυμνασίου-λυκείου εκτοπίζει συστηματικά τον αθλητισμό από τις προτεραιότητες των οικογενειών. Ένα παιδί που πρέπει να πάει σε κάποιο μάθημα στις 7 το απόγευμα, δύσκολα προπονείται 3-4 φορές την εβδομάδα.
• Φυγή των προπονητών. Στην επαρχία, οι προπονητές αναπτυξιακών τμημάτων αμείβονται συχνά συμβολικά ή και καθόλου. Όσοι έχουν πτυχίο ΤΕΦΑΑ και ταλέντο μετακινούνται προς Αθήνα και Θεσσαλονίκη ή εγκαταλείπουν το επάγγελμα. Χωρίς ποιοτικούς προπονητές υποδομής, η αναπτυξιακή αλυσίδα κόβεται από τη ρίζα.
Η μεγάλη διαρροή: από τα 14 στα 18
Ένα φαινόμενο που δεν συζητείται αρκετά είναι η μαζική εγκατάλειψη του αθλήματος από τους εφήβους στην ηλικία 15-18 ετών. Παιδιά που ξεκινούν με ενθουσιασμό μίνι βόλεϊ στα 9-10 τους, στη μετάβαση από τους Παμπαίδες (Κ14) στους Παίδες (Κ18) χάνονται σε ποσοστά που εκτιμώνται από τους ίδιους τους προπονητές σε 50% έως 70%. Στην επαρχία, το ποσοστό φτάνει συχνά και πέρα από το 80%.
Η αιτία δεν είναι μόνο η πανελλήνιες εξετάσεις. Είναι η ίδια η δομή του αθλήματος: από κάποιο σημείο και μετά, για να συνεχίσει ένας έφηβος στο βόλεϊ, χρειάζεται σαφή προοπτική. Αν στη γενέτειρά του δεν υπάρχει ανδρική ομάδα με αξιώσεις, αν το πιο κοντινό σωματείο της Pre League είναι 300 χιλιόμετρα μακριά, αν δεν βλέπει ηλικιακά κοντινούς του παίκτες σε μεγάλες διοργανώσεις ή κορυφαία πρωταθλήματα, αν δεν υπάρχει κανένα ζωντανό παράδειγμα επιτυχίας στην περιοχή του, γιατί να επιμείνει;
Το παράδοξο με τους ξένους παίκτες
Η VolleyLeague εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από αλλοδαπούς παίκτες. Ο MVP της σεζόν 2025-26, για παράδειγμα, ήταν ο Ιταλός πασαδόρος Λούκα Σπίριτο. Πολλοί από τους κορυφαίους ακραίους, διαγώνιους και κεντρικούς της λίγκας είναι Βραζιλιάνοι, Σέρβοι, Ιταλοί, Κουβανοί. Αυτό αναμφίβολα ανεβάζει το επίπεδο του θεάματος και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των ομάδων στις ευρωπαϊκές διοργανώσεις, άλλωστε, το 60% περίπου των ομάδων της VolleyLeague παίζει στην Ευρώπη.
Όμως, την ίδια στιγμή, οι νέοι Έλληνες παίκτες, ιδίως όσοι προέρχονται από επαρχιακά τμήματα, μένουν στον πάγκο ή χάνουν εντελώς την ευκαιρία να αγωνιστούν σε υψηλό επίπεδο.
Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος: οι ομάδες αγοράζουν ξένους γιατί δεν υπάρχουν ώριμοι Έλληνες και δεν υπάρχουν ώριμοι Έλληνες γιατί όταν φτάνουν στην ηλικία της ωριμότητας, δεν τους δίνεται χώρος.
Τι μπορεί ακόμη να γίνει;
Η κατάσταση δεν είναι μη αναστρέψιμη αλλά απαιτεί συντονισμένη και μακροπρόθεσμη παρέμβαση. Ορισμένες προτάσεις είναι οι παρακάτω:
1. Εθνικό Πρόγραμμα Στήριξης Αναπτυξιακών Τμημάτων στην Περιφέρεια. Η ΕΟΠΕ, σε συνεργασία με τη ΓΓΑ, χρειάζεται ένα στοχευμένο πρόγραμμα χρηματοδότησης σωματείων εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης για τη συντήρηση τμημάτων Κ12, Κ14, Κ16 και Κ18 ανδρών.
Συγκεκριμένα κίνητρα: επιδότηση μισθού προπονητή ΤΕΦΑΑ, κάλυψη μετακινήσεων στα πανελλήνια αναπτυξιακά, εξοπλισμός (μπάλες, φιλέ, εξοπλισμός γυμναστηρίου). Στην επαρχία τα έξοδα είναι πολύ περισσότερα λόγω των μετακινήσεων. Ακόμα και στις μεγάλες πόλεις, οι ομάδες είναι ελάχιστες και τα παιδιά αναγκάζονται να μετακινούνται από 20 χλμ μέχρι και 150χλμ για να παίξουν τα παιχνίδια της κατηγορίας τους.
2. Δίκτυο «Σχολείο–Σωματείο». Συστηματική παρουσία της ΕΟΠΕ στα Δημοτικά και Γυμνάσια της επαρχίας με ομοσπονδιακούς προπονητές, όπως ήδη γίνεται πιλοτικά (π.χ. Σαρωνίδα, Ηράκλειο, Σάμος, Βέροια, Λάρισα, κλπ). Διεύρυνση σε όλους τους νομούς της χώρας με ετήσιο πρόγραμμα και μετρήσιμους στόχους εγγραφών. Δραστηριότητα για την ανάπτυξη του αθλήματός, εκτός της ΕΟΠΕ, πρέπει να έχουν και τα ίδια τα σωματεία. Είναι αδύνατο να τα περιμένουμε όλα από την ΕΟΠΕ.
3. Περιφερειακά Κέντρα Ανάπτυξης. Σε 4-5 πόλεις της περιφέρειας (π.χ. Λάρισα, Πάτρα, Ιωάννινα, Ηράκλειο, Αλεξανδρούπολη), ίδρυση αθλητικών κέντρων-φυτωρίων με μόνιμο επιστημονικό προσωπικό (προπονητής, γυμναστής, φυσιοθεραπευτής, διατροφολόγος).
Σήμερα λειτουργούν τα κλιμάκια, αρκούν;
Στόχος: να μην χρειάζεται ένα ταλαντούχο παιδί από τη Θράκη ή την Ήπειρο να μεταναστεύσει στα 15 του και να του δίνεται η ευκαιρία να προπονείται όσο απαιτείται.
4. Ποσόστωση Ελλήνων νέων παικτών στη VolleyLeague. Καθιέρωση κανόνα κατά τον οποίο κάθε ομάδα της VolleyLeague υποχρεούται να έχει στην αποστολή των αγώνων και σε αγωνιστική ροή τουλάχιστον 2-3 Έλληνες παίκτες κάτω των 23 ετών. Παρόμοιες διατάξεις υπάρχουν σε άλλα πρωταθλήματα της Ευρώπης και έχουν λειτουργήσει.
5. Αύξηση των ομάδων στις πανελλήνιες κατηγορίες. VolleyLeague με 12-14 ομάδες και Pre League με 14-16 είναι ρεαλιστικός μεσοπρόθεσμος στόχος, υπό την προϋπόθεση οικονομικής στήριξης των επαρχιακών σωματείων που σήμερα παλεύουν για επιβίωση στην Α2 Εθνική και στις τοπικές κατηγορίες. Αν δεν στηριχθούν οι μικρότερες κατηγορίες, θα δούμε τις κορυφαίες κατηγορίες να είναι ένα πρωτάθλημα ξένων αθλητών στην Ελλάδα.
6. Τηλεοπτική και ψηφιακή ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ. Σταθερή ζώνη μετάδοσης στην ΕΡΤ (Σάββατο απόγευμα), επαγγελματική παρουσία σε YouTube και TikTok με αποσπάσματα-φάσεις, ιστορίες παικτών, βίντεο εκπαιδευτικού περιεχομένου για τους νεαρούς αθλητές. Το βόλεϊ είναι θεαματικό άθλημα, κατά τη γνώμη μου δεν είναι θέμα ποιότητας περιεχομένου, αλλά παρουσίας.
Το ελληνικό ανδρικό βόλεϊ δεν χάνεται ξαφνικά. Χάνεται σιωπηρά, χρόνο με τον χρόνο, καθώς ένα σωματείο της επαρχίας κλείνει το τμήμα παμπαίδων, ένας προπονητής εγκαταλείπει, ένα παιδί στα 16 του παρατάει την προπόνηση επειδή «δεν βγαίνει κάτι από αυτό». Η παρακμή δεν είναι θόρυβος, είναι σιωπή στα ηχεία των άδειων γυμναστηρίων.
Το «Έπος της Γάνδης» δεν θα επαναληφθεί αν συνεχίσουμε να έχουμε πρωτάθλημα 10 ομάδων με κορυφή τα ίδια δύο σωματεία της Αττικής, και αν αναπτυξιακά πρωταθλήματα κατακτώνται με 4 ομάδες από την πρωτεύουσα και τη συμπρωτεύουσα στη φάση των τελικών. Η ιστορία γράφεται από τη βάση, από τα παιδιά σε ένα γυμναστήριο στην Καρδίτσα, στην Πρέβεζα, στη Μυτιλήνη, στην Κομοτηνή, στη Λάρισα και σε κάθε γωνιάς της Ελλαδας.
Αν δεν υπάρξει στοχευμένη παρέμβαση τώρα, η επόμενη δεκαετία θα είναι ακόμη πιο φτωχή.
Περουλάκης Γιάννης
Πρόεδρος ΕΑΛ – Πήγασος
Παλαίμαχος αθλητής Βόλεϊ
